RSS

ระดับขั้นของอัล-ญะเราะหฺ วัตตะอ์ดีล

07 ก.ย.

35475
ระดับขั้นของอัล-ญะเราะหฺ วัตตะอ์ดีล

    นัก รายงานหะดีษมิได้อยู่ในระดับขั้นเดียวกันหมด ทั้งในแง่ของความเที่ยงธรรม ความมั่นคง และการท่องจำของพวกเขา ในหมู่พวกเขามีผู้ที่ความจำสมบูรณ์ มีที่บกพร่องในการท่องจำและความแม่นยำ และมีที่ลืมบ่อยครั้งมาก และในหมู่พวกเขามีผู้ที่ยุติธรรมและมีความรับผิดชอบ และมีที่โกหกต่อหะดีษด้วย ดังนั้น อัลลอฮจึงเปิดเผยพฤติกรรมและการกระทำของพวกเขาผ่านบรรดาอุละมาอ์ผู้มีความ รู้สมบูรณ์ ดังนั้น บรรดาอุละมาอ์จึงได้แบ่งระดับขั้นของ อัล-ญะเราะหฺ วัตตะอ์ดีล และคำต่างๆที่บ่งชี้ถึงระดับขั้นเหล่านั้น ระดับของ อัต-ตะอ์ดีล มี 6 ระดับ อัล-ญะเราะหฺก็เช่นเดียวกัน

ระดับขั้นของ อัต-ตะอ์ดีล

ระดับที่ 1

คือ ระดับที่ยอดเยี่ยมในการตะอ์ดีล หรือด้วยการใช้สำนวน อัฟ-อะลา (เป็นสำนวนที่บ่งบอกถึงความเป็นที่สุด) ในประโยคต่างๆ ดังเช่น : “เขาคือคนที่มีความถูกต้องที่สุดในการรายงาน” หรือ “เขาเป็นคนที่ถูกต้องที่สุดในการรายงานและการพูด” หรือ “เขาคือคนที่ท่องจำเก่งและความจำดีที่สุด”(หรือในทำนองนี้)

ระดับที่ 2

คือ ระดับที่ใช้การกล่าวถึงคุณลักษณะที่จะสนับสนุน/ตอกย้ำความน่าเชื่อถือ ความเที่ยงธรรม และความถูกต้องแม่นยำของเขา ไม่ว่าจะด้วยถ้อยคำหรือด้วยความหมาย เช่น : “ษิเกาะตุษ ษิเกาะฮฺ” หรือ “ษิเกาะตุษ ษับตฺ” หรือ “ษิเกาะฮฺและมะอฺมูน” หรือ “ษิเกาะฮฺและหาฟิซ”

ระดับที่ 3

คือ การชี้ถึงความน่าเชื่อถือของเขาโดยมิได้ตอกย้ำเพิ่มเติมในเรื่องดังกล่าว เช่น ษิเกาะฮฺ , ษับตฺ หรือ หาฟิซ

ระดับที่ 4

คือ การชี้ถึงการมีความเที่ยงธรรมและความน่าเชื่อถือโดยไม่มีคำชี้นำถึงความเข้ม แข็งในการท่องจำและความละเอียดอ่อนของเขา เช่น : ศอดูก , มะอฺมูน(ได้รับความไว้วางใจ) , มะฮัลลุฮุ อัศ-ศิดกฺ(เขาเป็นคนซื่อสัตย์) หรือ ลา บะอ์สา บิฮี(เขาไม่มีปัญหาอะไร-เขาไม่เป็นไร) แต่สำหรับท่านอิบนุ มะอีนแล้ว คำว่า ลา บะอ์สา บิฮี หมายถึง ษิเกาะฮฺ (ท่านอิบนุ มะอีน คือ นักการหะดีษที่มุตะชัดดิด(คือ มีความเข้มงวดเป็นอย่างมาก) กระทั่งว่า คำธรรมดาทั่วไป เมื่อใดถูกเอ่ยมาจากท่านแล้ว นั่นถือเป็นการเพียงพอแล้วในการบ่งชี้ถึงความน่าเชื่อถือของนักรายงานคนดัง กล่าว)

ระดับที่ 5

คือ การไม่ระบุถึงความน่าเชื่อถือและความบกพร่องใดๆของนักรางาน(คือ กล่าวถึงทั่วไป) เช่น เขาคือชัยคฺ , เขารายงาหะดีษ หรือ หะดีษของเขาดี

ระดับที่ 6

คือ การใช้ถ้อยคำที่เป็นเสมือนเครื่องหมายบ่งชี้ถึงความใกล้เคียงกับความบกพร่อง ของนักรายงาน(คือ อาจจะบกพร่อง) เช่น หะดีษของเขาใช้ได้ หรือ หะดีษของเขาได้รับการบันทึก

หุกุ่มสำหรับระดับขั้นของ อัต-ตะอ์ดีล

1.   สำหรับสามระดับแรกนั้น สามารถนำมาเป็นพยานหลักฐานได้ แม้นว่าบางคนในหมู่พวกเขาจะเข้มแข็งกว่าอีกบางคนก็ตาม

2.   แต่ สำหรับระดับที่4 และระดับที่ 5 นั้น ไม่สามารถนำมาเป็นหลักฐานได้ แต่หะดีษพวกเขาอนุญาติให้จดบันทึกได้ และต้องตรวจสอบพวกเขาด้วยการเปรียบเทียบหะดีษของพวกเขากับหะดีษของนักรายงาน ที่เชื่อถือได้ หากสอดคล้องกับหะดีษของคนกลุ่มนี้ ก็สามารถนำมาเป็นหลักฐานได้ แต่ถ้าไม่ หะดีษของพวกเขาก็จะต้องถูกปฏิเสธไป

3.   ใน ขณะที่ระดับที่ 6 นั้น ไม่สามารถนำไปใช้เป็นหลักฐานได้ แต่หะดีษของพวกเขาถูกเขียนเพื่อการเปรียบเทียบเท่านั้น  มิใช่เพื่อการตรวจสอบ เพราะพวกเขาเชื่อถือไม่ได้

ระดับขั้นของ อัล-ญะเราะหฺ

ระดับที่ 1

คือ บ่งชี้ถึงความอ่อนแอของนักรายงาน และนี่คือระดับที่ต่ำที่สุดใน อัล-ญะเราะหฺ เช่น หะดีษของเขาอ่อน หรือ มีการวิพากษ์วิจารณ์เกี่ยวกับตัวเขา หรือ เขามีความอ่อนแอ

ระดับที่ 2

คือ บ่งชี้ถึงความอ่อนแอของนักรายงาน และไม่สามารถนำมาใช้เป็นหลักฐานได้ เช่น : “ชายคนนั้นไม่สามารถนำมาเป็นหลักฐานได้” หรือ “เขาอ่อนแอ(เฎาะอีฟ)” หรือ “เขารายงานหะดีษมุงกัร(หะดีษเมาฎูอฺ)” หรือ “มัจญ์ฮูล-เขาไม่เป็นที่รู้จัก”

ระดับที่ 3

คือ การบอกถึงความอ่อนแอที่สุด และไม่อนุญาตให้เขียนหะดีษของนักรายงานคนนี้ได้ เช่น “เขาเฎาะอีฟญิดดัน(คือ เชื่อถือไม่ได้เลย)” หรือ “หะดีษของเขาไม่ได้รับการบันทึก” หรือ “ไม่อนุญาติให้รายงานหะดีษจากเขา” หรือ “ลัยสะ บิชัยอ์-ไม่มีอะไร”(แต่สำหรับท่านอิบนุ มะอีน คำกล่าวที่ว่า ลัยสะ บิชัยอ์ นั่นหมายถึง นักรายงานคนนั้นมี(รายงาน)หะดีษน้อย)

ระดับที่ 4

คือ การบอกถึงการถูกตั้งข้อหาว่าโกหกหรือปลอมแปลงหะดีษ เช่น “เขาถูกถือว่าเป็นคนโกหก” หรือ “เขาถูกถือว่าเป็นพวกปลอมแปลง/กุหะดีษ” หรือ “เขาขโมยหะดีษ” หรือ “มัตรูก-ถูกทิ้ง” หรือ “ไม่ใช่คนที่น่าเชื่อถือ”

ระดับที่ 5

คือ ชี้ถึงลักษณะของคนที่ชอบโกหก หรือปลอดแปลงหะดีษ หรือที่คล้ายคลึงกันนั้น เช่น “กัซซาบ(นักโกหก)” หรือ “ดัจญ์ญาล” หรือ “นักกุหะดีษ” หรือ “เขาโกหก” หรือ “เขาปลอมแปลงหะดีษ”

ระดับที่ 6

คือ การชี้ถึงการโกหกที่สุด และนี่คือระดับขั้นที่เลวร้ายที่สุด เช่น “เขาคือคนที่ชอบโกหกอย่างที่สุด” หรือ “เขาคือสุดยอดแห่งการโกหก” หรือ “เขาคือเสาหลักของการโกหก”

หุกุมสำหรับระดับขั้นของ อัล-ญะเราะหฺ

1.   สำหรับ สองระดับขั้นแรกนั้น หะดีษของพวกเขาไม่สามารถนำมาเป็นหลักฐานได้ แต่อนุญาตให้บันทึกเพื่อการสังเกตุได้ และแน่นอนว่า บุคคลในระดับขั้นที่ 2 ย่อมอ่อนแอ/ต่ำกว่าคนในระดับที่ 1

2.   ส่วนอีกสี่ระดับขั้นที่เหลือ นั้น ไม่อนุญาตใช้เป็นหลักฐานได้ และไม่อนุญาตให้ทำการบันทึกหะดีษของพวกเขาด้วย และไม่นำมาพิจารณาด้วย

(ตัดรีบุร รอวีย์ หน้า 229-233 และตัยสีร มุศเฏาะลาหฺ อัล-หะดีษ หน้า 152-154)

หนังสือที่เกี่ยวข้องกับวิชา อัล-ญะเราะหฺ วัตตะอ์ดีล

หนังสือ ที่เกี่ยวข้องกับวิชา อัล-ญะเราะหฺ วัตตะอ์ดีล ถูกเขียนขึ้นในช่วงศตวรรษที่สามและสี่ และการวิพากษ์วิจารณ์เกี่ยวกับอุละมาอ์ตามกระบวนวิชา อัล-ญะเราะหฺ วัตตะอ์ดีล ก็ได้ถูกรวบรวมเข้าด้วยกัน บุคคลที่เริ่มต้นเรียบเรียงความรู้เหล่านี้ ต่างก็อ้างอิงกลับไปยังท่านยะหฺยา บิน มะอีน , อลี บิน อัล-มาดินี และอะหฺมัด บิน หัมบัล แล้วทำการเผยแพร่อย่างแพร่หลายหลังจากนั้น

ผู้เรียบเรียงต่างก็มีวิธีการที่แตกต่างกันไป

•    บางส่วนในหมู่พวกเขาระบุนักรายงานที่เฎาะอีฟเท่านั้น

•   บางส่วนระบุนักรายงานที่ษิเกาะฮฺเท่านั้น

•   และอีกส่วนหนึ่ง ระบุทั้งนักรายงานที่เฎาะอีฟและษิเกาะฮฺ

วิธี การส่วนใหญ่ที่พวกเขาใช้ในการเรียบเรียง ก็คือ การเรียบเรียงรายชื่อของนักรายงานหะดีษทั้งหลายตามลำดับพยัญชนะ(มุ อฺญัม-สารานุกรม) และต่อไปนี้คือ (ส่วนหนึ่งของ)หนังสือของพวกเขา :

1.   หนังสือ มะอฺริฟะตุร ริญาล เขียนโดย ยะหฺยา บิน มะอีน(เสียชีวิตในปีฮิจเราะฮฺที่ 233) พบต้นฉบับบางส่วน

2.   หนังสือ อัฎ-ฎุอะฟาอุล กะบีร และอัฎ-ฏุอะฟาอุศ เศาะฆีร เขียนโดย อิมามมุหัมมัด บิน อิสมาอีล อัล-บุคอรีย์(เสียชีวิตในปีฮิจเราะฮฺที่ 256)  พิมพ์ที่อินเดียว หนังสือเล่มอื่นของท่าน : อัต-ตารีค อัล-บะบีร , อัล-เอาษาฏ และอัศ-เศาะฆีร

3.   หนังสือ อัษ-ษิกอต เขียนโดย อบุล หะสัน อะหฺมัด บิน อับดิลลาฮฺ บิน ศอลิหฺ อัล-อิจญ์ลีย์(เสียชีวิตในปีฮิจเราะฮฺที่ 261)  ต้นฉบับ

4.   หนังสือ อัฎ-ฎุอฟาอ์ วัล มัตรูกีน เขียนโดย อบูซุรอะฮฺ อุบัยดิลลาฮ บิน อับดิลกะรีม อัร-รอซีย์(เสียชีวิตในปีฮิจเราะฮฺที่ 264) ตันฉบับ

5.   หนังสือ อัฎ-ฎุอะฟาอ์ วัล กัซซาบูน วัล มัตรูกูน มิน อัศหาบิล หะดีษ เขียนโดย อบูอุษมาน สะอีด บิน อัมรฺ อัล-บัรซาล(เสียชีวิตในปีฮิจเราะฮฺที่ 292)

6.   หนังสือ อัฎ-ฎุอะฟาอ์ วัล มัตรูกีน เขียนโดย อิมามอะหฺมัด บิน อลี อัน-นะสาอีย์(เสียชีวิตในปีฮิจเราะฮฺที่ 303)   พิมพ์ที่อินเดียว พร้อมกับหนังสืออัฎ-ฎุอะฟาอ์ เขียนโดย อิมามอัล-บุคอรีย์

7.   หนังสือ อัฎ-ฎุอะฟาอ์ เขียนโดย อบูญะอฺฟัร มุหัมมัด บิน อัมรฺ บิน มูซา บิน หัมมาด อัล-อุกัยลีย์(เสียชีวิตในปีฮิจเราะฮฺที่ 322)  ต้นฉบับ

8.   หนังสือ มะ อฺริฟะตุน มัจรูฮีน มินัล มุหัดดิษีน เขียนโดย มุหัมมัด บิน อะหฺมัด บิน หิบบาน อัล-บุสตีย์(เสียชีวิตในปีฮิจเราะฮฺที่ 354)  ตันฉบับ และยังเขียนหนังสือ อัษ-ษิกอตด้วย

และส่วนหนึ่งจาก หนังสือของพวก เขา คือ หนังสือประวัติของนักรายงานหะดีษโดยทั่วไป มิได้เจาะจงไปที่ชีวประวัติของพวกเขา หรือชีวประวัติของนักรายงานที่ษิเกาะฮฺ หรือนักรายงานที่เฎาะอีฟแต่อย่างใด เช่น

9.   หนังสือ อัต-ตารีคุล กะบีร เขียนโดย อิมามอัล-บุคอรีย์(เสียชีวิตในปีฮิจเราะฮฺที่ 256)

10.   หนังสือ อัล-ญะเราะหฺ วัตตะอ์ดีล เขียนโดย อับดุรเราะหฺมาน บิน อบีหาติม อัร-รอซีย์(เสียชีวิตในปีฮิจเราะฮฺที่ 327) มันคือหนึ่งในหนังสือที่ยิ่งใหญ่ที่จากบรรดาหนังสืออัล-ญะเราะหฺ วัตตะอ์ดีล ที่มีมาจนถึงเรา และมีคุณูปโยชน์มากมาย : กล่าวถึงคำพูดของบรรดาอิมามอัล-ญะเราะหฺ วัตตะอ์ดีลมากมาย ที่เกี่ยวข้องกับบรรดานักรายงานหะดีษ หนังสือเล่มนี้ถือเป็นหนังสือคัดย่อจากความพยายามของบรรดาคนเก่าก่อนที่เข้า ใจความรู้เรื่องนี้เกี่ยวกับนักรายงานหะดีษโดยทั่วไป

ต่อ มา คือ หนังสือที่พูดถึงนักรายงานหะดีษที่มีระบุไว้ในกุตูบุส สิตตะฮฺและอื่นๆ บางส่วนของมันนั้นกล่าวถึงนักรายงานเป็นการเฉพาะ และอีกบางส่วนกล่าวถึงหนังสือหะดีษและอื่นๆ

11.   หนังสือ  อัสมาอิ มัน เราะวา อันฮุม อัล-บุคอรีย์ เขียนโดย อิบนุ เกาะฮฺฏอน อับดุลลอฮ บิน อะดีย์  อัล-ญุรญานีย์(เสียชีวิตในปีฮิจเราะฮฺที่ 360) ต้นฉบับ

12.   หนังสือ ซิกริ อัสมาอิต ตาบิอีน วะ มัน บะอฺดะฮุม มิน มัน เศาะหาตุร ริวายาตุฮุ มินัษ ษิกอต อินดัล บุคอรีย์ เขียนโดย อบุล หะสัน อลี บิน อุมัร อัด-ดารุกุฏนีย์(เสียชีวิตในปีฮิจเราะฮฺที่ 385) ต้นฉบับ

13.   หนังสือ อัล-ฮิดายะฮฺ วัล อิรชาด ฟี มะอฺริฟะตี อะฮฺลิษ ษิเกาะฮฺ วัส สะดาด เขียนโดย อบูนัศรฺ อะหฺมัด บิน มุหัมมัด อัล-กะลาบัดซีย์(เสียชีวิตในปีฮิจเราะฮฺที่ 398) เฉพาะเกี่ยวกับนักรายงานของอิมามบุคอรีย์ , ต้นฉบับ

14.   หนังสือ อัต-ตะอ์ดีล วัตตัจญ์รัหฺ ลิ มัน เราะวา อันฮุล บุคอรีย์ วิศ เศาะฮีหฺ เขียนโดย อบุล วะลีด สุลัยมาน บิน เคาะลัฟ อัล-บาญีย์ อัล-อันดะลูสีย์(เสียชีวิตในปีฮิจเราะฮฺที่ 474) ต้นฉบับ

15.   หนังสือ อัต-ตะอฺรีฟ ริญาล อัล-มุวัฏฏออ์ เขียนโดย มุหัมมัด บิน ยะหฺยา บิน อัล-ฮิซซา อัต-ตะมีมีย์(เสียชีวิตในปีฮิจเราะฮฺที่ 416) ต้นฉบับ

16.   หนังสือ ริญาล เศาะฮีหฺ มุสลิม เขียนโดย อบูบักร อะหฺมัด บิน อลี บิน มันญะวัยฮฺ อัศ-อัศฟะฮานีย์(เสียชีวิตในปีฮิจเราะฮฺที่ 247) ต้นฉบับ

17.   หนังสือ ริญาล อัล-บุคอรีย์ วะ มุสลิม เขียนโดย อบุล หะสัน อลี บิน อุมัร อัด-ดารุกุฏนีย์(เสียชีวิตในปีฮิจเราะฮฺที่ 385) ต้นฉบับ

18.   หนังสือ ริญาล อัล-บุคอรีย์ วะ มุสลิม เขียนโดย อบูอับดิลลาฮ อัล-หากิม อัน-นัยสะบูรีย์(เสียชีวิตในปีฮิจเราะฮฺที่ 404)

19.   หนังสือ อัล-ญัมอฺ บัยนะ ริญาลิศ เศาะฮีหัยนฺ เขียนโดย อบุล ฟัฎลฺ มุหัมมัด บิน ฏอฮิร อัล-มักดีสีย์(เสียชีวิตในปีฮิจเราะฮฺที่ 507)

20.   หนังสือ อัล-กะมาล ฟี อัสมาอิร ริญาล เขียนโดย อัล-หาฟิซ อับดุลฆอนีย์ บิน อับดิลวะฮีด อัล-มักดีสีย์ อัล-ญุมมาอิลีย์(เสียชีวิตในปีฮิจเราะฮฺที่ 600) ถือเป็นหนังสือเก่าแก่ที่มีมาถึงเรา ซึ่งพูดถึงนักรายงานในกุตูบุส สิตตะฮฺเป็นการเฉพาะ หนังสือเล่มนี้ถือเป็นพื้นฐานสำหรับบุคคลภายหลังมันในเรื่องนี้ และอุละมาอ์บางส่วนได้ทำการปรับปรุงและย่อหนังสือเล่มนี้

21.   หนังสือ ตะหฺซีบุล กะมาล เขียนโดย อัล-หาฟิซ อัล-หัจญ์ญาจญ์ ยูสุฟ บิน อัซ-ซากีย์ อัล-มิซซีย์(เสียชีวิตในปีฮิจเราะฮฺที่ 742)

22.   หนังสือ ตัซกิเราะตุล หุฟฟาซ เขียนโดย อบูอับดิลลาฮ มุหัมมัด บิน อะหฺมัด บิน อุษมาน อัซ-ซะฮะบีย์(เสียชีวิตในปีฮิจเราะฮฺที่ 748)

23.   หนังสือ ตะหฺซีบุต ตะหฺซีบ เขียนโดย อิมามอัซ-ซะฮะบีย์เช่นกัน

24.   หนังสือ อัล-กาชิฟ ฟี มะอฺริฟาต มัน ละฮู ริวายาต ฟิล กุตูบิส สิตตะฮฺ เขียนโดย อิมามอัซ-ซะฮะบีย์ อีกเช่นกัน

25.   หนังสือ ตะหฺซีบุต ตะฮฺซีบ เขียนโดย อัล-หาฟิซ อิบนุ หะญัร อัล-อัสเกาะลานีย์(เสียชีวิตในปีฮิจเราะฮฺที่ 852) เป็นหนังสือฉบับย่อและปรับปรุงมาจากหนังสือตะหฺซีบุล กะมาล ของท่านอัล-หาฟิซ อัล-มิซซีย์ และเป็นหนังสือที่มีชื่อเสียงซึ่งได้นับการตีพิมพ์อย่างต่อเนื่อง ในหนังสือ ท่านอิบนุ หะญัรได้ย่อเรื่องต่างๆที่สมควรต้องย่อ และเพิ่มเติมในส่วนที่ขาดตกบกพร่องไปจากหนังสือต้นฉบับเดิม  และหนังสือตะหฺซีบุต ตะหฺซีบ ถือเป็นหนังสือที่ดีและละเอียดมาก

26.   หนังสือ ตักรีบุต ตะหฺซีบ เขียนโดยท่านอิบนุ หะญัร เช่นกัน

27.   หนังสือ ตุลาเศาะฮฺ ตะหฺซีบุล กะมาล เขียนโดย ชาฟิยยุดดีน อะหฺมัด บิน อับดิลลาฮ อัล-ค็อซรอญีย์(เสียชีวิตในปีฮิจเราะฮฺที่ 934)

28.   หนังสือ ตะอ์ญีลุล มันฟาอะฮฺ บิ ซะวาอิด อัล-กุตุบ อัล-อัรบะอะฮฺ เขียนโดย อัล-หาฟิซ อิบนุ หะญัร อัล-อัสเกาะลานีย์

29.   หนังสือ มีซานุล อิอฺติดาล ฟี นักดิร ริญาล เขียนโดย อัล-หาฟิซ อัซ-ซะฮะบีย์(เสียชีวิตในปีฮิจเราะฮฺที่ 748) เป็นหนังสือสำคัญเกี่ยวกับชีวประวัติของบุคคลที่ถูกญะเราะหฺ

30.   หนังสือ ลิสานุล มีซาน เขียนโดย อัล-หาฟิซ อิบนุ หะญัร อัล-อัสเกาะลานีย์

31.   หนังสือ อัต-ตัซกิเราะตุล บิร ริญาล อัล-อะชาเราะฮฺ เขียนโดย อบูอับดิลลาฮ มุหัมมัด บิน อลี อัล-หุสัยนีย์ อัด-ดิมัชกีย์(เสียชีวิตในปีฮิจเราะฮฺที่ 765) หนังสือเล่มนี้พูดถึงประวัตินักรายงานหะดีษสิบคนจากหนังสือหะดีษทั้งหลาย คือ อัล-กุตูบุส สิตตะฮฺ ซึ่งเป็นเป้าหมายการอภิปรายในหนังสือ ตะหฺซีบุล กะมาล ของท่านอัล-มิซซีย์ และได้เพิ่มหนังสือหะดีษของอิมาหมะดีษอีกสี่เล่ม คือ อัล-มุวัฏฏอ์ , มุสนัด อัช-ชาฟิอีย์ , มุสนัด อะหฺมัด , อัล-มุสนัดที่รายงานโดย อัล-หุสัยนฺ บิน มุหัมมัด บิน ค็อสรุ จากหะดีษของท่านอบูหะนีฟะฮฺ

*นำมาจากบทความชื่อ “สาระความรู้ว่าด้วยวิชาหะดีษ” โดย อะหฺมัด อบู ฟาซา แปลและเรียบเรียงโดย อบูฮันซอละฮฺ ซุนนูร อุษมาน บิน อิสหาก ลิงค์ http://www.fityatulhaq.net/forum/index.php/topic,2716.0.html

 

ป้ายกำกับ: , , , ,

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

 
Blog Abu Umamah™

Media Belajar Dan Berbagi Ilmu Islam Ahlussunnah Wal Jama'ah

Attachment Parenting by Baannada : บ้านณดา

เพจเลี้ยงลูกเชิงบวกแนว Attachment Parenting และรวมไอเดียการเล่นในครอบครัว และไฟล์กิจกรรมปริ๊นฟรีสำหรับเด็ก

Insyaflah, wahai Salafy!

Kalau tidak ada yang menjelaskan ... bagaimana ummat bisa tahu ?

faham.wordpress.com

Tugas pertama kita adalah memahami Islam, bukan sekedar mengetahui dalilnya

irwandizakaria-blog

Berikan yang Terbaik, Insya Allah akan Dapat Yang Terbaik

LA TAHZAN

ไม่จุดเริ่มต้นไม่มีที่สิ้นสุด

Terjemah Kitab Salaf

membumikan dakwah ahlus sunnah

Bahasa Arab Jarak Jauh at-Taisir

Mempelajari Bahasa al-Qur'an dan as-Sunnah

abusaifillah

Islam is the way of life.

Ibnu Taimiyah

Menguak keagungan seorang Syaikhul Islam

Abu Salma

Homepage Pribadi Abu Salma Muhammad

ABU MUSA AL-ATSARI

Belajar Islam, Menikmati Alam

Meniti Jalan menuntut Ilmu

Membuka Jalan Menuju Surga...

bushrohouse

ห้องสมุดบ้านบุชรอ : ห้องสมุดเพื่ออุมมะฮฺ

Para Ulama Ahlul Hadits

Biografi Ahlul Hadits, Para Sahabat, Tabi’in dan Tabiut Tabi’in beserta Keluarga Rasulullah صلى ا لله عليه وسلم

Salafy

Meneladani Generasi Terdahulu yang Shalih

%d bloggers like this: